Dag van het Kasteel - verkenning diversiteit en inclusie

3 december 2025

Nulmeting van de diversiteit en inclusie bij het evenement Dag van het Kasteel

In opdracht van Dag van het Kasteel voerde Labyrinth Onderzoek & Advies in 2025 een nulmeting uit naar de diversiteit en inclusie onder de bezoekers van het evenement. We onderzochten wie er komen, waarom zij komen – en wie er juist niet bereikt worden. De resultaten vormen de basis voor een meerjarig stappenplan om de diversiteit van het publiek te vergroten en het evenement toegankelijker te maken voor iedereen.

Onze onderzoekers bezochten tijdens het pinksterweekend drie locaties: Landgoed Vijversburg in Leeuwarden, het Markiezenhof in Bergen op Zoom en Kasteel Keukenhof in Lisse. Bezoekers werden geïnterviewd over hun ervaring, hun achtergrond en hun beleving van inclusie. Ook spraken we met mensen in nabijgelegen dorps- en stadscentra die het evenement niet bezochten, om beter te begrijpen waarom zij wegbleven.

Cultureel erfgoed en wie het bezoekt

Volgens de Cultuurmonitor (Verwey, 2025) bezoekt het merendeel van de Nederlanders wel eens cultureel erfgoed, maar de samenstelling van dat publiek is ongelijk verdeeld. De verschillen in deelname hangen samen met factoren als leeftijd, opleidingsniveau en inkomen (Swartjes & De Hoog, 2025). Jongeren en praktisch opgeleiden bezoeken minder vaak erfgoedlocaties dan hogeropgeleiden en gezinnen met meer financiële ruimte.

Daarnaast is er nog weinig bekend over de mate van diversiteit binnen de erfgoedsector zelf. Uit het publieksonderzoek van UNESCO Werelderfgoed (Vos & Hazeleger, 2022) blijkt dat een aanzienlijk deel van de jeugd geen interesse heeft in erfgoedbezoek, terwijl de Erfgoedmonitor (Wennekers & Van der Torre, 2020) juist laat zien dat jongeren steeds vaker actief met erfgoed bezig zijn.

Binnen de sector groeit de aandacht voor inclusie. Nederland ondertekende in 2024 het Verdrag van Faro, dat benadrukt dat erfgoed pas betekenis krijgt door de mensen die het beleven (Ministerie van OCW, 2021; Verwey, 2025). Ook de Code Diversiteit & Inclusie (z.j.) stimuleert instellingen om toegankelijk en representatief te zijn voor iedereen in de samenleving.

Wie bezoekt Dag van het Kasteel?

Uit de nulmeting blijkt dat het publiek van Dag van het Kasteel grotendeels bestaat uit gezinnen en stellen van middelbare leeftijd, vaak met een theoretische opleiding. Jongeren en praktisch opgeleiden zijn daarentegen minder zichtbaar. Bezoekers noemen vooral gezelligheid, erfgoedbeleving en familietijd als redenen voor hun komst. De kastelen worden gezien als plekken om samen te genieten van geschiedenis, natuur en activiteiten.

De programmering lijkt vooral aan te sluiten bij de interesses van volwassenen en gezinnen met jonge kinderen. Jongere generaties voelen zich minder aangesproken door het aanbod of kiezen in het pinksterweekend voor andere vrijetijdsbestedingen.

Wat opvalt, is dat bezoekers vaak een Nederlandse achtergrond hebben. Slechts een kleiner deel heeft een internationale of migratieachtergrond, en binnen die groep zijn expats en toeristen oververtegenwoordigd. Bezoekers met herkomsten die in Nederland sterk aanwezig zijn – zoals Turks, Marokkaans, Surinaams of Caribisch – waren nauwelijks vertegenwoordigd.

Toegankelijkheid en beleving

Een deel van de bezoekers geeft aan een fysieke of mentale beperking te hebben. Zij waarderen het dat er op sommige locaties rekening met hen wordt gehouden, maar benoemen ook concrete verbeterpunten: meer rolstoeltoegankelijke routes, extra bankjes, duidelijkere markering van opstapjes en de mogelijkheid om hulpmiddelen te lenen.

Over de inclusieve beleving zijn de meeste bezoekers positief. Zij voelen zich welkom en op hun gemak tijdens het evenement. Toch ziet ongeveer een kwart nog ruimte voor verbetering in toegankelijkheid en diversiteit van het publiek. Wanneer bezoekers gevraagd wordt wie zij missen, worden vooral jongeren en mensen met een migratieachtergrond genoemd.

Interessant is dat veel bezoekers bij het begrip ‘diversiteit’ vooral denken aan leeftijd en gender. Culturele achtergrond en sociaaleconomische positie blijven vaak buiten beeld. Dit beïnvloedt hoe mensen het evenement ervaren: bezoekers uit de dominante groepen, zonder migratieachtergrond, theoretisch opgeleid of zonder beperking, ervaren het evenement als inclusiever dan groepen die vaker met uitsluiting te maken hebben (Operario & Fiske, 2001; Ruggiero, Taylor & Lydon, 1997; Taylor, Wright & Porter, 1994).

Naar een inclusieve toekomst

De nulmeting laat zien dat Dag van het Kasteel al een breed en betrokken publiek trekt, maar dat er nog kansen liggen om nieuwe doelgroepen te bereiken. Meer zichtbaarheid in de omgeving, programmering die aansluit bij jongere bezoekers, en aandacht voor fysieke toegankelijkheid kunnen helpen om het evenement inclusiever te maken.

Het onderzoek vormt een eerste stap in een meerjarig traject waarin Dag van het Kasteel verder werkt aan diversiteit en inclusie.

Bronnen

Code D&I. (z.j.) De Code. Geraadpleegd van https://codedi.nl/

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2021). Verdrag van Faro – Nederlands. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/erfgoedparticipatiefaro/documenten/publicaties/2021/01/01/verdrag-van-faro—nederlands

Operario, D. & Fiske, S. T. (2001). Ethnic identity moderates perceptions of prejudice: Judgments of personal versus group discrimination and subtle versus blatant bias. Personality and Social Psychology Bulletin, 27(5), 550-561. https://doi.org/10.1177/0146167201275004

Ruggiero, K. M., Taylor, D. M., & Lydon, J. E. (1997). How disadvantaged group members cope with discrimination when they perceive that social support is available. Journal of Applied Social Psychology, 27(18), 1581–1600. https://doiorg.ru.idm.oclc.org/10.1111/j.1559- 1816.1997.tb01614.

Swartjes, B. & De Hoog, T. (2025). Cultuur en participatie. Cultuurmonitor. https://www.cultuurmonitor.nl/thema/cultuur-en-participatie/

Taylor, D. M., Wright, S. C., & Porter, L. E. (1994). Dimensions of perceived discrimination: The personal/group discrimination discrepancy. In M. P. Zanna & J. M. Olson (Eds.), The Psychology of Prejudice: The Ontario Symposium (7 de ed, pp. 233-255). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum

Verwey, J. (2025). Erfgoed. Cultuurmonitor. Geraadpleegd van https://www.cultuurmonitor.nl/domein/erfgoed/

Vos, M. & Hazeleger, E. (2022). Publieksonderzoek UNESCO Werelderfgoed. Geraadpleegd van https://www.werelderfgoed.nl/sites/default/files/202211/Publieksonderzoek%20bekend heid%20Werelderfgoed.pdf

Wennekers, A. & Torre, van der. A. (2020). Vrije tijd. Geraadpleegd https://digitaal.scp.nl/ssn2020/vrije-tijd/